درآمدی بر پدیدارشناسی نوین

درآمدی بر پدیدارشناسی نوین

احسان مروجی
دانش‌آموختۀ ‌دکتری فلسفه

نوشتۀ پیش رو را پیشکش می‌کنم به استاد دکتر محمدعلی مرادی؛ بزرگمردی که هیچ‌گاه دست از تفکر و اندیشیدن نکشید و روحی بس بزرگ داشت.

«هیچ چیز در جهان به تنهایی موجود نیست، بلکه هر چیزی، چیزی‌اش را فقط در اشتراک با دیگران دارد. فردیت انسان نیز فقط در هم‌بودی‌اش با دیگران شکل می‌گیرد؛ آن هم به‌صورت آزادی درهم‌بودی و نه آزادی از هم‌بودی» 1.
برای من ایدۀ پژوهش در پدیدارشناسی (فنومنولوژی) به سال‌های پیش باز می‌گردد. در طی این مدت متونی از هوسرل (تاملات دکارتی‌ـ بحران علم اروپایی)، هایدگر (هستی و زمان، مسائل اساسی پدیدارشناسی) و قسمت‌هایی از مرلوپنتی (پدیدارشناسی ادراک) مورد خوانش قرار گرفت. حاصل کار و پیگیری در این زمینه ما را به سوی خوانش تازه‌ای از پدیدارشناسی کشاند. پدیدارشناسی نوین را فیلسوف، پدیدآورنده و بنیانگذار آن، هرمان اشمیتس (Hermann Schmitz) طرح‌ریزی عرضه کرده است. در این نوشتار کوتاه سعی در بیان یک نمای کلی و مختصر از پدیدارشناسی نو شده است که به‌طور دقیق‌تر در آیندۀ نه چندان دور در یک اثر جامع سعی در معرفی آن برای مخاطب فارسی‌زبان خواهم داشت. واکاوی بسیاری از مفاهیم کلیدی پدیدارشناسی را، از هوسرل گرفته تا اشمیتس، مدیون آموزش و خوانش متون در همراهی با استاد دکتر محمدعلی مرادی هستم که امیدوارم این مختصر، در حد امکانِ یک مجلۀ وزین فرهنگی ادای دینی به ایشان باشد.

پدیدار‌شناسیچونان یک رویکرد، جنبشی عمومی است در مقام یافتن برون‌رفتی از بحران علوم. واژۀ پدیدار‌شناسی راستایی از فلسفه را توصیف می‌کند که از ایده‌هایی در علوم دیگر سرچشمه می‌گیرد؛ گستره‌ای از پزشکی تا فیزیک، از علوم اجتماعی تا روان‌شناسی. پدیدارشناسی همواره جنبشی پویا بوده و پس از هوسرل، فلسفه را در بستر مفاهیم گوناگون همراه با بازخوانیِ مفاهیم کلاسیک، مورد بررسی قرار داده است. برای رسیدن به پدیدار‌شناسی اصیل، اصلِ به سوی خود چیزها و مفهوم پدیدار (Phänomen)  مورد بازبینی و گسترش قرار گرفت.
تصور بر این است که نظریات و ساختارهای علوم طبیعی که به‌طور گسترده‌ای به‌عنوان دانش رایج از طریق آموزش همگانی شناخته شده‌اند، جلوِ دید واقعی تجربۀ زندگی را می‌گیرند و رویکرد تازه در پدیدار‌شناسی بر این باور است که می‌تواند مفاهیم و ساختارهایی را در ادراکات روزمره، شناسایی و تحلیل کند که ارزیابی‌های فلسفی متداول آنها را محدود کرده است. این رویکرد فرصت‌های تازه و دید وسیع‌تری نسبت به واقعیت به ما می‌دهد. رویکرد تازه در پدیدار‌‌شناسی مدیون کوشش‌های فلسفی هرمان اشمیتس در دهه‌های ۶۰ تا ۸۰ میلادی است که پدیدار‌شناسی نو (NeuePhänomenologie)  نام می‌گیرد. او به‌طور صریح از تجربۀ زندگی غیراختیاری (UnwillkürlichesLebenserfahrung) که بر پایۀ آن انسان پیش از یافتن نگرشی نظری، تن خود را احساس می‌کند، سخن می‌گوید و زمینه‌های وسیعی از واقعیت‌ها را به روی‌ ما می‌گشاید که از آنها چونان نکات کلیدی پدیدارشناسی نو نام می‌برد؛ تن (Leib)، ارتباط تنانه (Leibliche Kommunikation)، فضا (Raum)، سوبژکتیویه (Subjektivität)، زمان، احساسات (Gefühle)، اتمسفرها (Atmosphären) و وضعیت‌ها (Situationen).
اشمیتس سعی دارد تا دوباره مبانی علوم را در بستر مفاهیم نامبرده مورد بازخوانی قرار دهد و آن را در ده مجلد با نام سیستم فلسفه (System der Philosophie) به‌عنوان مبانی نظری پدیدارشناسی نوین مدون می‌کند. وی معتقد است تفکر بشری از زمان دموکریتوس و افلاطون بخش اعظمی را از تجربۀ زندگی غیراختیاری جدا کرده است و دلیل اصلی این فاکت را یک پارادایم شناخت‌شناسانه می‌داند که فیلسوفان، یزدان‌شناسان (تئولوگ‌ها) و دانشمندان علوم طبیعی تا به امروز ادامه داده‌اند و دارای سه سویه است: روان‌شناسیِ انگاری (Psychologismus)، تقلیل‌گرایی (Reduktionismus)، درونی‌سازی (Introjektion). این سه باعث فراموش شدن مهمترین جنبه‌های زندگی بشری شده‌اند که پیشتر به‌عنوان مفاهیم اصلی مورد بحث در پدیدارشناسی از آنها نام برده شد. پدیدارشناسی نو سعی در نشان دادن واقعیت‌های سوبژکتیوی دارد که فقط توسط یک شخص کشف و نمایان شود؛ واقعیات سوبژکتیوی که به شخصی که تحت تأثیر و دچار (Betroffensein) چیزی است بستگی داشته و به‌صورت تنانه احساس می‌شود. پدیدارشناسی نو، کوتاهی و بی‌توجهی به پدیده‌ها را در تجربۀ زیسته مورد توجه قرار می‌دهد.
یکی از مهمترین دوگانه‌های سنت متافیزیکی، دوگانۀ نفس و تن است. پدیدار‌شناسی نو نیز در تمایز با انواع پیشین خود، بررسی دوبارۀ دوگانۀ نفس و تن را از سر گرفته‌است، زیرا در سنت شناخت‌شناسی پیشین، تن نقشی نداشته است. از پرسش‌های اصلی مطرح‌شده این است که چگونه بدن انسان در حال تحت تأثیر قرار دادن ادراکات ماست؟ پس از طرح بحران علوم اروپاییِ هوسرل و مسألۀ بازتعریفی از فلسفه چونان علمی متقن (Philosophie als Strenge Wissenschaft) همراه با نقد شناخت‌شناسی، هستی‌شناسی (بودن‌شناسی) و بررسی هستی‌شناختی اهمیت بیشتری می‌یابد. زیرا پدیدارشناسی آغازین بررسی شناخت‌شناسانۀ ادراکات (Wahrnemung) صرف انسان را غیر واقعی می‌دانست. فهم جهان در عصر جدید همواره از طریق رسانۀ خرد که مفهوم نام گرفته، انجام شده است. اکنون اگر بخواهیم خارج از حوزۀ خرد، جهان پیرامون را توضیح دهیم، پای احساسات و عواطف و اثرگذاری آن بر تن که همواره از حوزۀ شناخت‌شناسی بیرون مانده بود به میان می‌آید. احساسات و عواطف را می‌توان چونان نقطۀ عزیمت و محور تازه‌ای برای گشودگی نسبت به جهان قرار داد. انسان هیچ‌گاه از جهان جدا نبوده و همواره در فضایی همچون غشا یا محفظه زیست می‌کند و این را می‌توان همان اتمسفر در نظر گرفت. انسان را نمی‌توان در جدایی از جهان پیرامونی‌اش (Umwelt) مورد بررسی و توضیح قرار داد. در نتیجه تجربۀ زیسته‌ای خارج از حیطۀ اختیار (تجربۀ زندگی غیرِاختیاری)، و فقط در نسبت با احساسات چندگانه و اتمسفر پیرامون شکل گرفته و مورد توجه قرار می‌گیرد. در انتولوژي، مفهوم تن کمتر مورد بررسی قرار گرفته است، اما پس از هایدگر در مرکز بررسی‌های پدیدارشناسی قرار می‌گیرد. یکی از وجه‌های مهم انتولوژی، مفهوم تن است. بلافاصله پس از تن، احساسات مورد بررسی قرار گرفته و سپس در توضیح نسبت احساسات و فضا، مفهومی به نام اتمسفر مورد توجه قرار می‌گیرد. مفهوم اتمسفر، ما را در بازسازی ادراکی جدید و نزدیک شدن به تجربۀ زندگی غیراختیاری یاری می‌کند. اشمیتس در پدیدارشناسی نو، دوباره در صدد بازتعریفی از فلسفه است و به همین منظور به یونانیان رجوع می‌کند. هراکلیتوس فلسفه را چونان امر «به خود اندیشیدن» می‌داند و می‌نویسد: «من بر روی خودم پژوهش می‌کنم». از همین رو است که اشمیتس فلسفه را به معنای «خودتأملی انسان به منظور یافتن خود در محیط اطرافش» می‌داند. کشف محیط اطراف و یافتن نسبت آن با خود، مسأله‌ای است که می‌توان آن‌ را نظامی نو از دانش به‌طور اعم، و در توضیح مفهوم اتمسفر به طور اخص صورت‌بندی کرد.
مفهوم اتمسفر به دلیل ابهام در شیوۀکاربردش، همچنان یک اصطلاح محاوره‌ای (Colloqial) محسوب می‌شود. ما در مورد اتمسفر پرتنش یک جلسه، فضای بانشاط یک روز و اتمسفر تیره و تار فضا صحبت کرده، به اتمسفر یک شهر و یک چشم‌انداز توجه می‌کنیم و واژگانی را در مورد توصیف آن به کار می‌بریم: شاد، عالی، ملایم، خفه‌کننده، ناراحت‌کننده، پرتنش و متعالی.
اصطلاح اتمسفر از هواشناسی وام گرفته شده و به منظور تعیین کیفیت محیطی و مترادف با اصطلاحاتی در ارتباط با آب و هوا است. اتمسفر چونان یک مفهوم، الگو و نمونه‌ای بین پدیده‌ها به حساب می‌آید. اتمسفرها فضاها را لبریز می‌کنند و تجلی برآمده از اشیاء، صورت‌های گوناگون از اشیاء و اشخاص محسوب می‌شوند. افراد نقش یک دریافت‌کننده را در رخدادهایی که بر آنها وارد می‌شوند ایفا کرده و اتمسفرها را تجربه می‌کنند. اتمسفرها حقایقی ذهنی هستند که تأثیراتی عاطفی در اشخاص ایجاد می‌کنند. اتمسفر، فعالیت را تحریک و تخیل را هدایت می‌کند و به جای یک لحظۀ تکینه از ادراک، بر روی یک باشندۀ پایدار در یک وضعیت تأکید دارد و دارای یک پیوستگی است؛ تبادلی است میان ویژگی‌های مادی یا وجودی و قلمرو غیرمادی تجسم و خیال.
اتمسفر حالتی جامع و فراگیر از تأثیرات ادراکی، حسی و عاطفی برای یک فضا، محیط یا موقعیت اجتماعی است. این پدیده موجب شخصیت‌بخشی یکپارچه برای یک اتاق، مکان، چشم‌انداز و یا یک برخورد اجتماعی می‌شود. اتمسفر یک مخرج مشترک ناشی از احساس و گیراییِ موقعیت‌های تجربی محسوب می‌شود. اتمسفر یک چیز (Ding) ذهنی (آن چیز، نخست، در بودن بلاواسطه و ابتدایی و اولیه‌، خود را بر حس من تحمیل می‌کند) است، یک ویژگی تجربی یا حالتی تعلیق‌شده میان سوژه و ابژه.آن را می‌توان همانند فضای بدون سطحی (همچون باد که انسان آن را همانند حرکتی فارغ از محل درمی‌یابد و تجربۀ آن از طریق نوعی احساس در ورای ذهن ما شکل می‌گیرد) در نظر گرفت که با روش‌های معمول در دانشی پوزیتیو متکی به آزمایش، الگوهای ریاضی و بهینه‌سازی آمار و داده‌ها، قادر به توضیحش نیستیم. زیرا تبیین فضا در چارچوب هندسۀ اقلیدسی و با استفاده از مفاهیم نقطه، خط، سطح و بُعد و دَوَران آنها صورت می‌گیرد. هندسۀ تحلیلی نیز که علوم طبیعی در چارچوب آن شکل گرفته است، توانایی توصیف فضای بدون سطح را ندارد.
از سوی دیگر در فلسفۀ معاصر غرب، احساسات معمولاً به‌عنوان خصوصیات و موقعیت‌های درونی فرد درک می‌شوند. بنابراین آنها بخشی از یک دنیای سوبژکتیو هستند که خود را در زبان، کنش و پیام‌های کالبدی یا جسمانی (Körperlich) ظاهر می‌کنند و از دنیای بیرونی جدا می‌شوند. بدین ترتیب این پرسش‌ها مطرح می‌شود که آیا احساسات، یک واقعیت (Realität) مستقل و فراشخصی تلقی می‌شود؟ آیا احساسات در اینجا از یک موضوع حالت خارجی بودن (Subjekt äußerlicheSeinsweise) متمایز است؟ آیا احساسات باید فراتر از همۀ یافتگی‌های سوبژکتیو حل و فصل شوند، و چه مبانی هستی‌شناختی ما را به سمت درک مفهوم اتمسفر سوق می‌دهد؟ هرمان اشمیتس با نظریۀ اتمسفر خود، مبانی کاملاً جدیدی برای فلسفۀ احساسات ارائه می‌دهد.
اما تمایز اصلی پدیدارشناسی نو با سایر انواع آن چیست؟ در زبان فارسی پژوهشی دربارۀ پدیدارشناسی نو انجام نشده است. بنابراین توجه به این خلأ پژوهشی و نیز اهمیت موضوع در پژوهش‌های فلسفی معاصر و برقراری نسبت میان فلسفه و سایر شاخه‌های دانش، نگارنده را بر آن داشت تا به سراغ خوانشی نو از پدیدارشناسی و یکی از مفاهیم مهم آن بروم. پدیدارشناسی نو نقدی رادیکال نسبت به بنیادهای دانش مطرح می‌کند و با طرح این مسأله که شناخت به واسطۀ تمامی حواس و ارتباط تنانۀ انسان با محیط اطراف و تحت مفاهیمی چند، از جمله اتمسفر صورت می‌پذیرد، سعی در بازخوانی و ارائۀ صورت‌بندی جدیدی از نظام دانش (Wissenschaft) دارد. برای نمونه مفهوم اتمسفر می‌تواند با دو مفهوم حال و هوا (Stimmung) و جهانِ پیرامونی یا بنا به تعبیری فراگردجهان (Umwelt) که از مفاهیم اساسی در فلسفۀ هایدگر هستند، نسبتی تازه برقرار کند و دیدگاه دیگری را نسبت به دانش و جایگزین‌هایی برای خوانش موجود از آن سبب شود. از سوی دیگر، نقد شناخت‌شناسی و فلسفۀ سوژه (Subjektsphilosophie) پیشین ما را به سمت این پرسش هدایت می‌کند که چرا علم که داعیۀ بهتر کردن جهان را داشته، در حال تخریب جهان پیرامون است؟ در نتیجۀ چنین نقدی به ساختار علوم، انتولوژی در مرکز توجه قرار می‌گیرد. یکی از وجه‌های مهم انتولوژي، مفهوم تن است که پس از پرداختن به آن، احساسات مورد توجه قرار می‌گیرد. ارتباط احساسات نیز با فضا که یکی از مهمترین موضوعات در دانش نو است (اساس دانش در عصر جدید بر پایۀ دو مفهوم فضا و زمان و نسبت این دو شکل گرفته است)، پرداختن به مفهوم اتمسفر را منجر می‌شود. زیرا مسألۀ «این‌جایی» بودن بسیار مهمتر از «اکنونیّت» است. در گذشته برای توضیح و بررسی خرد، سعی در بیرون راندن احساسات ـ‌که یکی از محورهای اصلی پدیدار‌شناسی نو است‌ـ از حوزۀ شناخت شده است، تا بتوان به شناختی متقن دست یافت. برای بررسی شکل‌گیری و تأثیر احساسات بر روی تن که آگاهی انسان را شکل می‌دهد، بلافاصله با مفهوم اتمسفر روبه‌رو می‌شویم. پدیدارشناسی نو و مفهوم اتمسفر به‌عنوان یکی از مفاهیم مهم آن ارتباطی میان حوزۀ فلسفه و سایر شاخه‌های علوم از جمله علوم اعصاب، روان‌شناسی، زبان‌شناسی، پزشکی، معماری، شهرسازی، حقوق، نظریۀ هنر و غیره برقرار می‌کند و فلسفه را در نسبت با مسائل جدید به جریان می‌اندازد.

 

پانوشت: 

1. Michael, Klaus; Meyer-Abich, Adolf.

منابع: 

فصلنامۀ فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی سال سیزدهم، شمارۀ 49 ، پاییز 1397

اخبار و رویداد

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
قهرمان نیستی خودش بود
قهرمان نیستی خودش بود

1.وقتی از خانه‌اش بیرون رفت، هیچ‌ جایی برای سکنا در«آن‌جا» نداشت و هنگامی که به خانه‌اش برگشت خانه‌اش دیگر ویران شده‌ بود، و خانه‌ و خانمانی نداشت، پس شیوه‌ای از آنِ خود اختیار کرد، «آوارگی به مثابه خانه و سکونتگاه ». او در آوارگی‌اش خانه‌ و سکونتگاهی بنا کرد، پس به تأسی از ابوالحسن خرقانی گفت؛ «هرکس بر این سرا درآید، نانش دهید و از ایمانش مپرسید»، «آوارگی و کوه و بیابانم آرزوست».

جمعه, ژوئیه 31, 2020 - 21:36

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
جای خالی محمدعلی مرادی
جای خالی محمدعلی مرادی

بعضی‌ها که می‌میرند، جای‌شان را هیچ‌کس و هیچ‌چیز نمی‌تواند پر کند. محمدعلی مرادی برای من، برای خیابان‌های تهران و برلین، برای ایران و برای خودش این‌گونه است.
برای من

جمعه, ژوئیه 24, 2020 - 13:36

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
کرانه‌های دانشگاه
کرانه‌های دانشگاه

سنت دانشگاهی موجود، بر روی منطق خاصی- مبتنی برمتافیزیک دوران روشنگری- استوار است. در این سنت اصولا دانش به مثابه ی دانستنِ موجود(هستنده)  در نظر گرفته می شود؛ هستنده مورد نظر می تواند تاریخ،گیاه،حیوان،جماد وغیره باشد .

پنج‌شنبه, ژوئیه 23, 2020 - 09:28

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
دکتر مرادی رفت
دکتر مرادی رفت

سالها با دوستانم متون فلسفی می خواندیم، سال 88 بود که با دکتر آشنا شدم، این آشنایی راهی بود که در آن حول متنی می نشستیم و ساعتها حرف میزدیم. از اینجا بود که تصمیم گرفتیم به‌طور سیستماتیک کانت، فلسفه حق هگل، هستی و زمان - و این اواخر حدوداً یکسالی مسائل اساسی پدیدارشناسی می خواندیم؛ اما در راه پدیدار شناسی که حالا ناتمام مانده، دکتر رفیق نیمه راه شد...

پنج‌شنبه, ژوئیه 23, 2020 - 09:21

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
فیلسوف قلندر
فیلسوف قلندر

از هم‌نسلان ما بود؛ از به دنیا پا نهادگان دهۀ سی و شوریدگان و به خیابان آمدگانِ دهۀ پنجاه، از متلاشی کنندگان رژیم سلطنت و حیرت‌زدگان و ره گم‌کردگان پس‌ازآن. کژمژ، چون کشتی بی‌لنگر. گاه چپ، گاه راست. گاه تند، گاه تندتر. رفت و رفت تا بالاخره در زندان ساکن شد، آری زندان! برای کسی که لحظه‌ای از آموختن و البته عمل کردن گزیری ندارد، فرصت زندان یعنی فرصت خواندن عمیق و عمیق‌تر. شش سال آزگار بی‌دغدغه و با آرامش مطالعه کرد. همه‌چیز می‌خواند امّا فلسفه گوهر گمشده‌ای بود که در آن ظلمات یافته بودش.

سه‌شنبه, ژوئیه 21, 2020 - 13:47

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
نقدی بر «خرد و باغ ایرانی»
نقدی بر «خرد و باغ ایرانی»

دکتر محمدعلی مرادی، دانش‌آموخته، پژوهشگر، استاد و مدرس حوزۀ فلسفه و علوم اجتماعی از معدود فیلسوفان ایرانی و شاید از نوادری بود که پژوهش و نقد در حیطۀ معماری را به طور جدی در دستور اصلی کارها و پژوهش‌های خویش قرار داده ‌بود. چنانکه تلاش‌های او در ایجاد بحث بر سر مفاهیم معماری و فلسفیدن آنها، در آرا و آثارش کاملاً بارز و مشهود است؛ می‌توان از کتاب‌هایی چون: «نوشتن دربارۀ معماری»، «اتمسفر زاینده‌رود به مثابۀ میراث فرهنگی»، که هم‌اکنون در دست چاپ هستند و نیز تدوین و تدریس تاریخ تئوری‌های معماری، مقالۀ «خرد و باغ ایرانی» و... نام برد.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 13:50

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
مرادی مرده است، زنده باد مرادی
مرادی مرده است، زنده باد مرادی

وقتی دکتر مرادی از دنیا رفت، برخی برآمدند که او را زنده نگاه دارند. برخی از نزدیکترین‌ها، دوست‌ترین‌ها، عزیزترین‌هایش. اما آنها نمی‌دانستند که این کار چقدر از مشی مرادی دور است و تا چه حد با مرام او بیگانه.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 13:47

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
محمدعلی مرادی به‌مثابۀ انسان فرهنگی
محمدعلی مرادی به‌مثابۀ انسان فرهنگی

محمدعلی مرادی خورزوقی در آخرین روز تیرماه 1397چشم از جهان فرو بست. اکنون او در میان ما نیست، در قاب ثابتی جای گرفته ‌است و دست‌کم از این نظر، چیزی بر پیچیدگی‌های دستیابی به شخصیتش نمی‌افزاید. بنابراین، فرصتی است که بتوان دربارۀ برخی وجوه شخصیتی تودرتوی این اندیشمند، بیندیشیم. من از آنجا که دوره‌های به نسبت طولانی با او زیسته‌ام و رابطه‌ای بسیار نزدیک با او داشته‌ام، این حق و وظیفه را در خود می‌بینم که او را از جنبه‌هایی ویژه بررسی و تحلیل کنم و به قول خودش: «بفهمم» و «بفلسفم».

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 13:45

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
محمدعلی مرادی در کلاس درس
محمدعلی مرادی در کلاس درس

نوشتن يادنامه دربارۀ استادي كه تكیۀ كلامش «تا شقايق هست زندگي بايد كرد» بود، آسان نيست. چرا كه او ديگر نيست و در جهاني ديگر آرميده است و حالا ما شاگردان او هستیم که بايد «تا شقايق هست» را زندگي كنيم و مسیر فکری او را در زیست خود در عرصه‌های گوناگون علمی، وجودی و اجتماعی دنبال کنیم. مرادي شوق زندگي داشت و  متفکری معطوف به زندگي بود. او از «بودن» در هستی لذّت مي‌برد. من در تمام اين شش سال شاگردي هرگز او را نااميد و دل‌كنده از زندگي نديدم.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 13:40

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
کارنامۀ دانشگاهی مبارز ناآرام

در باب کیفیت تحصیل دکتر مرادی در آلمان، این گزارش برای کسانی که جریانات معاصر فلسفه و علوم اجتماعی در آلمان را پیگیری می‌کنند، جالب خواهد بود.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 13:36

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
دوستی

در این یادداشت قصد ندارم با لغت‌شناسی به بررسی واژۀ «دوستی» بپردازم. از میان واژگانی که در فرهنگنامه‌ها می‌بینیم (خوگرفته، هم‌طبع، غمخوار، همخو، دمساز، دلارام، هم‌نفس، انیس، دمخور، همدم، همراه، هم‌نشین، هم‌نفس)، مشخصۀ مشترک آنها، داشتن پیشوند «هم» است؛ من از میان این واژگان مترادف برای دوستی، چندتایی را برمی‌گزینم و یادداشت را ادامه می‌دهم؛ همراهی، همدمی، هم‌طبعی، هم‌نشینی.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 12:43

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
فلسفه‌های خردگریز، رمانتیک و شهودی در تقابل با آرمان پیشرفت، اصلاح و تغییر امور اجتماعی
فلسفه‌های خردگریز، رمانتیک و شهودی در تقابل با آرمان پیشرفت، اصلاح و تغییر امور اجتماعی

کانت و ایده آلیسم آلمانی با انتقاد، نفی و طرد منطق صوری و متافیزیک ارسطویی و تکیه بر مفاهیم ناب فاهمه یا مُثُل افلاطونی، مبنای شکل گیری و گسترش فلسفه های خردگریز، رمانتیک و شهودی مانند فلسفۀ شلینگ، شوپنهاور، نیچه و درنهایت هایدگر شد که متافیزیک مرسوم از آنجا که فقط با صورت معقول چیزها و ذات محض آنها به مفهوم ارسطویی کلمه سروکار دارد، نمی تواند وجود بالفعل چیز ها را دریابد و از این روی نمی تواند دانشِ واقعی را به دست دهد.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 12:36

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
زندگی‌نامۀ محمدعلی مرادی خورزوقی
زندگی‌نامۀ محمدعلی مرادی خورزوقی

محمدعلی مرادی خورزوقی، نامی که در شناسنامۀ او به ثبت رسیده است، فرزند شکرالله و حبیبه، در آذرماه 1338 در محلۀ خواجوی اصفهان، که یکی از محله‌های سنتی و قدیمی اصفهان است، به دنیا آمد. او را چه در خانواده و چه در میان دوستان، علی صدا می‌زدند. در میان دوستان، برای اشتباه نشدن با علی‌های دیگر، گاه علی مراد می‌گفتند. پسوند خورزوقی را از شناسنامۀ پدر به ارث برده و این شهر، که در آن زمان روستا بود، زادگاه پدر و تیره و تبار او بود. تولد شناسنامه‌ای او فروردین 1337 ثبت شده‌ است. خودش می‌گفت من قبل از اینکه به مدرسه بروم، خواندن و نوشتن را از برادر بزرگتر و بچه‌های محل یاد گرفته بودم.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 12:23

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
در راه بودگی
در راه بودگی

تقدیم به دکتر محمدعلی مرادی
برای پاسداشت دوستی

 نوشتار پیشِ‌رو، ایده‌هایی کوتاه، در مواجهه با اندیشۀ هایدگر است که ذیل سه لحظه به شکل جستارگونه نوشته شده است، موضوعات این نوشته در گپ و گفت‌هایی که با دکتر مرادی داشته‌ام مطرح شد، که اینک ساخت‌گشایی و مفصل‌بندی دوباره می‌شود.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 12:20

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
درآمدی بر پدیدارشناسی نوین
درآمدی بر پدیدارشناسی نوین

نوشتۀ پیش رو را پیشکش می‌کنم به استاد دکتر محمدعلی مرادی؛ بزرگمردی که هیچ‌گاه دست از تفکر و اندیشیدن نکشید و روحی بس بزرگ داشت.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 12:18

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
در نومیدی پس از فیلسوف امید

بسیاری از ما از لحظۀ آگاهی از مرگ معلم فقیدمان، روزها و شب‏های بسیاری را با کوهی از اندوه و انبانی از خشم به پایان برده‌ایم.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 12:15

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
فیلسوفی صمیمی و ماندگار
فیلسوفی صمیمی و ماندگار

زمستان ۱۳۸۹، جلسۀ نقدی دربارۀ کتابی که دکتر سید جواد میری با عنوان دیدگاه جامعه‌شناختی علامه جعفری به زبان انگلیسی نگاشته است، تشکیل شد. جمعیت سالن اندک بود، بی‌توقع از بودن انبوه دانشجویان، آشنا به آثار و اندیشه‌های فیلسوفی که سالیانی در مباحثه و مکاتبه با فیلسوفان جهان غرب بود. در انتهای نشست، مردی دست خود را برای سؤال بالا برد و مستمعین رو به سوی او شدند. در اندک زمانی، انتقادهای گسترده به اندیشمند وارد شد.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 10:53

hhhhhhhhhhhhhhhhhh
در سوگ رفیقی که خالص بود و مخلص ماند
در سوگ رفیقی که خالص بود و مخلص ماند

فراق زودهنگام دکتر محمدعلی مرادی (علی مراد)، آه و حسرت برای من که قریب چهل سال با او، به‌عنوان بچه‌محل و همبازی فوتبال و همبندی زندان و دوستی خانوادگی بودم و از همه مهمتر، در «سخنی از هر دری»، هم‌صحبتی فرهیخته داشتم، همیشه باید همراه من بماند؛ غمی سرد و سنگین که نمی‌خواهد سنگینی آن کم شود و به هیچ طریقی نمی‌توانم زخم عمیق این ضایعۀ بزرگ را التیام دهم.

دوشنبه, ژوئیه 20, 2020 - 10:40